خبرگزاری مهر - مجله مهر؛ عطیه جواره: «خیلی گرونه!» دیالوگی که این روزها به یکی از پرتکرارترین جملههای جامعه تبدیل شده، به طوری که فکر میکنم اگر مسابقهای برای انتخاب پرتکرارترین جمله استفاده شده از سوی مردم برگزار شود و قرار باشد به برنده مدالی هم اهدا کنند، با اختلاف، مدال خوشرنگ طلا بر گردن همین تکجمله معروف، جای میگیرد! اما هدف این گزارش، تعیین و نامزد کردن جملههای پرتکرار در جامعه نیست؛ بلکه مقصود اصلی این است که این روزها همین نیم جمله مذکور «خیلی گرونه!» پایش را به کتابفروشیها و انتشاراتیها هم باز کرده؛ آن هم درست در هفتهای که به نام کتاب و کتابخوانی نامگذاری شده است!
از تخفیفها چه خبر؟
به بهانه همین هفته کتاب و کتابخوانی و البته تخفیفهایی که از سوی انتشاراتیها با هدف ترویج خرید و مطالعه کتاب، در نظر گرفته شده، به کتابفروشی در مرکز شهر تهران میروم تا بتوانم از میان تخفیفهای ۲۰ و گاهی ۴۰ درصدی خریدی داشته باشم. هنگامی که وارد کتاب فروشی میشوم، فضای آرام و موسیقی کلاسیکی که داخل مغازه پخش میشود، خستگی چشمهایم را که به منظره خاکستری تهران عادت کردهاند، از بین میبرد. نگاهم را در فضای مغازه میچرخانم، تمام کتابها منظم در قفسهها در کنار یکدیگر چیده شده و برگههای اعلام تخفیف ۲۰ درصدی بالای قفسهها، در هوای مطبوع کتابفروشی خودنمایی میکند. به سراغ کتابها میروم و از همان ابتدا، پیش از آنکه خلاصه پشت جلد و چند صفحه اولشان را بخوانم و دلبستهشان شوم، قیمت را نگاه میکنم.

کتابی را برمیداردم و در همان وهله اول با دیدن برچسب قیمت یک میلیون و پانصد هزار تومانیاش که با احتساب تخفیف ۲۰ درصدی به یک میلیون و دویست هزار تومان میرسد، آن را سر جایش میگذارم و امیدوارانه به سراغ کتابهای دیگر میروم. تقریباً قیمت هر کتابی که بیشتر از ۴۰۰ صفحه دارد، با توجه به جنس جلد آن، از یک میلیون تومان شروع میشود! به همین خاطر تصمیم میگیرم به سراغ کتابهای کمحجمتر بروم تا شاید بتوانم با قیمت مناسبتری خرید کنم. اما اوضاع و احوال چنین کتابهایی هم چندان تعریفی ندارد. کمحجمترین کتاب را از میان قفسه بیرون میکشم؛ کتابی که بیشتر از ۱۳۰ صفحه ندارد، اما قیمت آن ۲۱۰ هزار تومان است! کتابهای دیگر با همین تعداد صفحه نیز، با توجه به مترجم، تعداد تجدید چاپ و البته جنس جلد، در بازه قیمتی ۲۰۰ تا ۵۰۰ هزار تومان قرار دارند.

نه اینکه چارهای باشد و نخواهیم، چارهای نیست!
فروشنده مغازه که با چشمان دقیقش جای هر کتاب را میداند و گویی همه کتابها را از بر است، با نگاهی خیره، مراحل برداشتن کتاب، نگاه کردن به قیمت و گذاشتن دوباره آن سر جایش را دنبال میکند؛ انگار این اولین باری نیست که چنین صحنهای را میبیند. از نگاهش میتوان فهمید که به این اتفاق عادت کرده است. به سمتش میروم و در حالی که کتاب «امید علیه امید» که یک میلیون و صد هزار تومان قیمت دارد را در دست گرفتهام، از او میپرسم: برای چی کتاب انقدر گرون شده؟ زن جوان لبخندی بر چهرهاش مینشیند و جواب میدهد: «قیمت کاغذ به طرز عجیبی بالا رفته. هیچکس دوست نداره کتاب رو انقدر گرون دست مردم بده، ولی نه اینکه چارهای باشه و نخوایم، چارهای نیست! انتشاراتیها برای اینکه بتونن سرپا بمونن و کتابهای بیشتری چاپ کنن، مجبورن!»
میپرسم: یعنی فقط کاغذ؟ سرش را تکان میدهد: «کاغذ که جای خودش، ارز هم هست. خیلی از ناشرها کاغذ وارداتی میخرن. هزینه چاپ، صحافی، توزیع هم هر سال بالا میره. یه کتاب که یک سال پیش با قیمت ارزونی چاپ میشد، الان همون کتاب با همون تعداد صفحه، دو برابر درمیاد. ما هم مجبور میشیم تا قیمت پشت جلد کتب رو افزایش بذاریم.» با دیدن چهرهام که حسابی در هم رفته است، تمام توانش را جمع میکند تا بتواند نور امیدی در چشمانم بتاباند و ادامه میدهد: «ولی خب تا آخر همین هفته همه کتابها تخفیف دارن!» نگاهم را از نگاهش میگیرم و همانطور که کتاب را سر جایش میگذارم، با خودم میگویم: مشکل از آخر ماه است یا از قیمت زیاد کتابها که حتی تخفیف هم مرهم مؤثری بر درد این گرانی نیست؟

این دنیا را فقط کتاب به شما میدهد
کمی بیشتر به گشتن در میان قفسه کتابها ادامه میدهم. چند ساعتی میشود که در کتابفروشی به دنبال کتابی با قیمت مناسب میگردم و آنقدر سرگرم این جستوجو شدهام که گذر زمان را از یاد بردهام. حالا سایه شب آرامآرام داخل مغازه افتاده و نورهای زردرنگ کتابفروشی بیش از پیش به چشم میآیند. از خرید تقریباً ناامید شدهام و دیگر انتخاب کتابی متناسب با جیبم چندان امیدوارکننده به نظر نمیرسد. برای همین، به گوشهای میروم و شروع به ورق زدن کتاب «شاید آخرین حرفها» میکنم؛ کتابی که روایتی از افرادی است که شاهد جنگ و تروریسم بودهاند. دستم را میان صفحات کتاب میکشم و درست در صفحه ۳۹، ورق زدن را متوقف میکنم و چشمانم روی کلمات میلغزند: «در افسانههای بودایی پرندهای وجود دارد به نام گومیوچو. این پرنده یک بدن و دو سر دارد، تمثیلی از این که اگر دو موجود ایدئولوژیها یا فلسفههای متفاوتی داشته باشند، زندگی آنها به شکل واحدی در هم تنیده شده است و این اصل در نگاه بودایی است. اگر همه ما بتوانیم به جای ناراحت شدن از اختلافاتمان، توانایی احترام به یکدیگر را در خود پرورش دهیم، فوقالعاده خواهد شد.» از سر کنجکاوی دوباره ورقی میزنم و بند دیگری را از نظر میگذرانم: «فقط یک زندگی به شما داده شده است، پس این لحظه را گرامی بدار، امروز را گرامی بدار، با دیگران مهربان باش، با خود مهربان باش.» خیره به تصویر کتاب، با خودم فکر میکنم ساعتهای بیپایان اسکرولهای بیوقفه در اینستاگرام که امروزه بخش زیادی از وقتمان را به خود اختصاص دادهاند، هیچوقت نمیتواند لذتی را که تنها از بوییدن صفحات کتاب نو و خواندن آنچه در دل خود پنهان کرده است به دست میآوریم را، جبران کند. گویی کتابها با همین صفحاتی که مانند بالهای کاغذیشان است، آدمی را به جهانی میبرند که دریچهای منحصربهفرد به سوی شناخت جهان پیش روی انسان میگشاید.

من نمیتونم انقدر پول بدم، ولی خیلی این کتاب رو دوست دارم
غرق در همین چند سطر ساده که آدمی را به تأمل وادار میکنند، سرم را از کتاب بلند میکنم و دوباره به فضای کتابفروشی نگاهی میاندازم. حالا جمعیت حاضر در مغازه بیشتر شده است. افرادی که غالباً از نسل جوان هستند و هرکدام کتابی در دست دارند و چند ساعتی از صفحه مجازیشان فاصله گرفتهاند و در گوشهای مشغول خواندن کتابی هستند. خیره به جمعیت، صدایی توجهم را به خود جلب میکند: «من این کتاب رو خیلی دوست دارم، ولی نمیتونم بابتش انقدر پول بدم.» به دختر جوان نگاه میکنم که با حسرت به کتابی که در دستانش جای گرفته، خیره شده است. سرم را کمی خم میکنم و اسم کتاب را میخوانم: «نیلوفر و مرداب» دختر جوان دیگری که کنار او ایستاده و به نظر میرسد دوستش باشد، به شانهاش ضربهای میزند و میگوید: «اول ماه دوباره میایم، میخری کتاب رو.» دختر ناامید کتاب را سر جایش میگذارد و ادامه میدهد: «همین چند ماه پیش باید میخریدم، الان معلوم نیست ماه دیگه چقدر افزایش قیمت میخوره.» دوستش سعی میکند راه دیگری جلوی پای او بگذارد و میگوید: «خب، اینترنتیش رو بخر! نسخه اینترنتی هم باید باشه.» صبر دختر جوان تمام میشود و همانطور که دست از گشتن میان قفسههای کتاب میکشد، نگاهی به دوستش میکند و جواب میدهد: «داشتنش که داره، غیر از قیمتش که خیلی هم کم نیست، کتاب رو باید دستت بگیری و بخونی. خسته نشدی انقدر سرمون تو گوشیه؟»
با شنیدن پیشنهاد دختر، به یاد برنامههای کتابفروشی مجازی میافتم تا شاید بتوانم کتابها را با قیمت مناسبی پیدا کنم. اما قیمت کتابها حتی در فروشگاههای مجازی، بسته به محبوبیت، ناشر، ترجمه و البته تعداد صفحات، از ۳۰۰ هزار تومان به بالاست! قیمتی که تا همین چند ماه پیش میشد با آن نسخه فیزیکی همان کتاب را خرید! در میان همین جستوجوهای اینترنتی، چشمم به واکنش یکی از کاربران شبکههای اجتماعی میافتد که تجربه مشابهی را روایت کرده است: «تو کتابفروشی پرسیدم که ببخشید کتاب برلین الکساندرپلاتس رو دارید؟ تو سیستم یه دونه موجودی زد، بعد رفت تو قفسه مورد نظر پیدا نشد. بعدش سه نفر بسیج شدن قفسه و انبار رو زیر و رو کردن تا بالاخره با حالت پیروزمندانه پیداش کردن و دادن دستم. منم دیدم قیمتش یک میلیون و ششصد تومن بود، آروم گذاشتمش سر جاش.»

خواننده هست، اما توان کم است
نفس عمیقی میکشم و نگاهم را از صفحه تلفن همراهم میگیرم و از جایم بلند میشوم. حالا دیگر تقریباً مقابل تمام قفسههای کتاب، خوانندههایی ایستادهاند و با دقت عنوان کتابها را از نظر میگذرانند، اما تعداد کمی از آنها خرید میکنند. بعضی از مشتریان برای اینکه بتوانند کتابی را تهیه کنند، آن را دونفری میخرند تا به نوبت مطالعهاش کنند و برخی دیگر هم سعی میکنند تا آنجا که میتوانند، همانجا در کتابفروشی کتاب را بخوانند. در همین میان، زن جوانی که کتابی را در دست دارد، به سمت فروشنده میرود و با صدای آرامی میپرسد: «شما پرداخت قسطی هم دارید؟» فروشنده سرش را به علامت خیر تکان میدهد. زن کتاب را روی کتابهایی میگذارد که خریداری نشدهاند و سعی میکند تلخی جواب منفی را با لبخندی شیرین کند و ادامه میدهد: «خیلی گرون شده، دو تومن! هیچوقت فکرشم نمیکردم این کتاب رو دو تومن بخرم! از قصد گذاشته بودم تو این هفته بیام بخرمش که تخفیف بخوره، اما الان اگه بخرمش، دیگه تا آخر ماه نمیتونم خریدی داشته باشم!»

بینوایان ویکتور هوگو در انعکاس آینه
با رفتن زن جوان از مغازه، هوای سرد آبانماه به صورتم برخورد میکند و آلودگیای که در این سرما خانه کرده است، چشمانم را میسوزاند. به همین خاطر، لحظهای دیدگانم را میبندم و به محض آنکه باز میکنم، توجهم به کتب چندجلدیای جلب میشود که در پایینترین قفسه جا خوش کردهاند. کتاب «بینوایان» ویکتور هوگو را به سختی از قفسه بیرون میکشم و مات و مبهوت به قیمت چهار میلیون تومانیاش، آنهم درست در حالی که همین دو ماه پیش قیمتش سه میلیون تومان بود، نگاه میکنم. متعجب از قیمت کتاب، صدای خنده پسر جوانی که جلد دوم کتاب بینوایان را در دست گرفته، توجهم را به خودش بازمیگرداند. او در حالی که به سمت پسر دیگری برمیگردد، با صدای بلند و با اشاره به انعکاس تصویر خودش در شیشه مغازه میگوید: «بینوایان ویکتور هوگو که نه، بینوای واقعی همینجاست!» ناخودآگاه لبخندی میزنم و همانطور که با خودم فکر میکنم طنزپردازی ایرانیان در شرایط سخت قطعاً در هیچکجای دنیا رقیبی ندارد، سراغ کتاب «غرش طوفان» را از فروشنده میگیرم. فروشنده خیلی کوتاه جواب میدهد: «خریدار نداره! خیلی وقته نداریمش، قیمتش خیلی بالاست.»
با حلوا حلوا گفتن، دهن شیرین نمیشه
همانطور که کتاب «شاید آخرین حرفها» را، که تنها دستاوردم از این گشتوگذار چندساعته است، حساب میکنم، به یاد تمام گزارشهایی میافتم که در این مدت درباره اهمیت کتابخوانی، ضرورت ترویج فرهنگ مطالعه و نقش کتاب در زندگی انسان خواندهام. اما مگر میشود از مردم خواست بیشتر کتاب بخوانند، بدون آنکه درباره توان خرید کتاب حرفی زد؟ نمیشود مدام از لذت خواندن و ضرورت کتابخوانی گفت، اما از قیمتهایی که هر روز فاصله کتاب و خواننده را بیشتر میکنند، چشم پوشید. تخفیفهای مناسبتی هم اگرچه در نگاه اول فرصتی برای خرید به نظر میرسند، اما وقتی قیمت اولیه کتاب از توان بسیاری از خریداران خارج شده باشد، چندان گرهی از کار باز نمیکنند.


نظر شما